Мәзір

«Дон Кихот»: жоғалтумен күрескен жиһангердің ақтық сапары

Қазақ театрының жаңа қойылымындағы Дон Кихот бейнесі Сервантес шығармасындағы қиялшыл рыцарьдан әлдеқайда терең әрі трагедиялық сипатқа ие. Режиссер Дон Кихоттың барлық күресі мен жорықтарының түп-тамырын жеке өміріндегі ауыр қасіретпен байланыстырып, кейіпкердің ішкі әлемін жаңаша қырынан ашады.

«Дон Кихот»: жоғалтумен күрескен жиһангердің ақтық сапары «Дон Кихот»: жоғалтумен күрескен жиһангердің ақтық сапары

Қойылымның басты жетістігі – режиссер ұсынған ортақ идеяның спектакль бойындағы барлық оқиға мен кейіпкер әрекеттерін бағындырып тұруында. Сервантестің романында кездеспейтін бұл шешім бойынша Дон Кихоттың барлық жорықтары мен күрестерінің түпкі себебі – ұлының өлімін қабылдай алмауы.

Спектакль барысында Дон Кихот әділеттілікті іздейді, алыптармен күреседі, қоғамдағы әділетсіздікке қарсы шығады, адамдарды өзгертуге тырысады. Алайда оның әрбір әрекетінің астарында бір ғана мақсат жатыр – жоғалтқанын орнына келтіру. Ол тек әлемді түзеткісі келмейді, ол өзінің қираған өмірін қалпына келтіргісі келеді. Ең бастысы – өмірден өткен ұлын қайта тірілткендей болғысы келеді.

Сондықтан қойылымдағы Дон Кихот – есінен ауысқан адам емес. Ол – қайғысымен күресіп жүрген әке. Оның жел диірмендерімен соғысы да, алыптарға қарсы шығуы да, қоғамдағы абсурдпен айқасы да ішкі трагедиясының көрінісі ретінде қабылданады.

Қойылымның шарықтау шегі Е.Нұрымбет сомдаған Дон Кихоттың қолындағы «баланы» жерге лақтырып: «Мен сенің жоқ екеніңді мойындаймын. Сен өлгенсің» деуімен келеді. Осы сәтте спектакльдің негізгі идеясы толық ашылады. Кейіпкер алғаш рет шындықпен бетпе-бет келіп, өмір бойы қашып жүрген ақиқатты мойындайды.

Қызығы, осыдан кейін көрерменде бір ой қалыптасады: егер Дон Кихот ұлының өлімін басынан-ақ қабылдаған болса, онда ешқандай Дон Кихот та болмас еді. Оның жиһангерлік жолы, алыптарға қарсы күресі, әлемді өзгертемін деген талпынысы – барлығы сол қабылданбаған қайғыдан туған.

Дегенмен режиссер Дон Кихотты тек қайғының құрбаны ретінде көрсетпейді. Керісінше, ол қайғыдан туған күресті адамның болмысымен байланыстырады. Адам кейде өмірдегі ең ауыр соққылардан кейін ғана үлкен мақсат табады. Сондықтан Дон Кихоттың жорыққа шығуы – тек жоғалтудан қашу емес, өмірдің мәнін іздеу әрекеті.

Спектакль соңында Дон Кихот қайтадан Санчоны шақырады. Алғашқыда бұл жаңа сапардың басталуы секілді көрінгенімен, шын мәнінде ол – ақтық сапар. Ұлының өлімін мойындаған кейіпкер енді күресуге себеп қалмағанын түсінеді. Ол өмір бойы іздеген шындықпен қауышып, үнсіз ғана жолға шығады.

Осылайша режиссер Дон Кихот туралы әңгімені қоғам жайлы ғана емес, адам жанының ең терең қасіреті туралы философиялық толғаныс деңгейіне көтере алған.

Көп оқылды: