Соңғы жылдары қазақ театрлары халықаралық фестивальдерге қатысып, шетелдік гастрольдер ұйымдастырып келеді. Осы жетістіктерге сүйеніп, «қазақ театры әлемдік өнер кеңістігінде өз орнын тапты» деген пікір жиі айтылады. Алайда бұл тұжырыммен толық келісу қиын.
Әлемдік өнер кеңістігінде орын табу дегеніміз – тек бір немесе бірнеше елде өнер көрсету емес. Бұл – белгілі бір театрдың немесе театрлық мектептің халықаралық кәсіби ортада тұрақты түрде танылуы, оның спектакльдерінің әлемнің әр түкпіріндегі көрерменге қолжетімді болуы және театр туралы кәсіби сыншылар мен зерттеушілердің тұрақты түрде пікір білдіруі.
Бүгінде қазақ театрының әлеуеті жоғары екеніне күмән жоқ. Алайда бұл әлеует толық ашылды деуге әлі ерте. Қазақ театры өз орнын тапқаннан гөрі, сол орынды іздеу процесінде тұрған сияқты.
Мәселен, соңғы жылдары әлемнің көптеген кинотеатрларында белгілі режиссерлердің спектакльдері көрсетіліп жүр. Театр қойылымдары арнайы киноформатта түсіріліп, субтитр арқылы түрлі тілдегі көрерменге ұсынылады. Нәтижесінде спектакльді көру үшін міндетті түрде сол елге немесе сол театрға барудың қажеті жоқ. Көрермен оны өз қаласындағы кинотеатрдан немесе университет залынан тамашалай алады.
Қазақ театрында да мұндай тәжірибеге сұраныс бар. Мысалы, соңғы жылдары қойылған бірқатар эксперименттік спектакльдер дәстүрлі театр шеңберінен шығып, халықаралық аудиторияға қызықты болуы мүмкін. Бірақ олар көбіне сахна өмірімен ғана шектеліп қалып жатыр.
Мүмкін, қазақ театрының келесі даму кезеңі дәл осы бағыттан басталар. Спектакльдерді кәсіби деңгейде түсіріп, оларды әлемдік мәдени айналымға енгізу қажет. Бұл тек жарнама құралы ғана емес, театр өнерінің жаңа формасына айналуы ықтимал.
Театр мен киноның түйіскен жерінде жаңа жанр қалыптасып келеді. Егер қазақ театры осы мүмкіндікті дер кезінде пайдалана алса, әлемдік кеңістікте өз орнын іздеуші емес, өз бағытын ұсынушы өнерге айналуы әбден мүмкін.
Сондықтан бүгінгі сұраққа берілетін жауап қарапайым: қазақ театры әлемдік өнер кеңістігінде өз орнын әлі толық тапқан жоқ. Бірақ оны табатындай шығармашылық қуаты да, мүмкіндігі де бар. Ендігі міндет – сол өнерді әлемге көрсете білу.
