«Гамлетті қою – бүгінгі театрдағы ең үлкен тәуекел»: режиссерлер неге Шекспирден қорқады?
Театр әлемінде ғасырлар бойы айтылып келе жатқан түрлі аңыздар бар. Солардың ең танымалы – Уильям Шекспирдің «Макбет» трагедиясы туралы. Көптеген актерлер мен режиссерлер бұл шығарманың атауын сахна ішінде атамауға тырысады. Театр дәстүрі бойынша оны «Шотланд пьесасы» деп атау қалыптасқан. Мұндай сенімнің пайда болуына XIX–XX ғасырларда спектакльдер кезінде болған жазатайым оқиғалар, актерлердің жарақат алуы мен қойылымдардың тоқтатылуы себеп болған. Алайда театртанушылар бұл құбылысты көбіне кәсіби фольклордың бір бөлігі деп есептейді.
Бірақ бүгінгі театрда шын мәніндегі «қарғыс» мүлде басқа сипатқа ие.
Ол – көрерменді таңғалдыра алатын жаңа көзқарас табу.
Әсіресе бұл мәселе Шекспирдің «Гамлетіне» келгенде анық байқалады. Әлемде төрт ғасырдан астам уақыт ішінде мыңдаған «Гамлет» қойылды. Классикалық тарихи спектакльдерден бастап психологиялық драмаға, саяси интерпретацияларға, авангардтық эксперименттерге дейін бұл шығарма сан түрлі бағытта сахналанды.
Көптеген театр сыншылары «Гамлет» режиссердің кәсіби деңгейін көрсететін негізгі сынақтардың бірі екенін айтады. Себебі бұл пьесаны жай ғана қою жеткіліксіз. Режиссер бүгінгі көрерменге бұрын айтылмаған жаңа ой ұсынуы керек.
Соңғы онжылдықтарда әлемдік театрда «Гамлеттің» сан алуан шешімдері дүниеге келді. Кейбір қойылымдарда оқиға тоталитарлық мемлекетте өрбиді, енді бірінде Дания сарайы заманауи корпорацияға айналады. Әйел актерлердің Гамлет рөлін сомдауы да бұрыннан қалыптасқан тәжірибе. Кейбір режиссерлер спектакльдің құрылымын түбегейлі өзгертіп, көрерменді оқиғаның қатысушысына айналдырды.
Сондықтан бүгінгі режиссердің алдында мистикалық қауіп емес, шығармашылық қауіп тұр.
Егер жаңа «Гамлет» бұрынғы қойылымдардың көлеңкесінде қалып қойса, спектакль өз мақсатына жете алмайды. Ал егер режиссер пьесаның өзегін сақтай отырып, бүгінгі қоғамның ең өткір мәселелерін сөйлете алса, онда классикалық шығарма қайта тіріледі.
Театр тарихы дәлелдеген бір ақиқат бар: классика ешқашан ескірмейді. Ескіретіні – оған деген көзқарас. Сондықтан бүгінгі күні «Гамлетті» қоюдың ең үлкен тәуекелі – қарғысқа ұшырау емес, бұрынғы қойылымдарды қайталау.
Мүмкін, қазіргі театр үшін ең маңызды сұрақ та осы шығар: әлем көрмеген тағы бір «Гамлетті» жасау әлі де мүмкін бе?
