«Жаман кварто» деген не?

1603 жылы Лондонда «Гамлеттің» алғашқы кварто басылымы жарық көрді. Кейін әдебиеттанушылар оны Q1 (First Quarto) деп атады. Бұл мәтін кейін шыққан Екінші квартоға қарағанда шамамен екі мың жолға қысқа. Көптеген әйгілі монологтар ықшамдалған, кейбір диалогтар өзгерген, тіпті кейіпкерлердің есімдері де басқа нұсқада беріледі. Мысалы, Полониус бұл басылымда Корэмбис (Corambis) деп аталады.
XIX ғасырдан бастап бұл басылымға «Bad Quarto» («Жаман кварто») деген атау орнықты. Зерттеушілер оның актерлердің жадынан қалпына келтірілген «пираттық» мәтін болуы мүмкін деген пікір айтты. Яғни спектакльде ойнаған әртістердің бірі мәтінді есіне сақтап, баспаға берген деген болжам кең тарады.
Алайда ХХ ғасырдың екінші жартысынан бастап бұл көзқарас қайта қарала бастады. Бірқатар шекспиртанушылар Q1-ді сапасыз көшірме емес, «Гамлеттің» ертеректегі сахналық редакциясы болуы ықтимал деген пікір ұсынды. Олардың ойынша, Шекспир пьесаны кейін қайта өңдеп, көлемін ұлғайтқан болуы мүмкін.
Бүгінде ғылыми ортада бұл мәселе толық шешілген жоқ. Бір зерттеушілер Q1-ді мәтіндік қателіктерге толы көшірме деп есептесе, екінші топ оны дербес тарихи құжат ретінде қарастырады. Сондықтан қазіргі академиялық басылымдар үш нұсқаны – Q1, Q2 және F1 мәтіндерін қатар жариялап, олардың айырмашылықтарын арнайы түсіндірмелермен береді.
«Гамлеттің» мәтін тарихын зерттеу – тек бір пьесаның тағдырын емес, XVI–XVII ғасырлардағы ағылшын театрының жұмыс істеу тәсілін, баспа мәдениетін және драмалық шығармалардың қалай сақталғанын түсінуге мүмкіндік береді.