XIX ғасыр — алғашқы театрлық қойылымдар Бакуде 1870-жылдары пайда болды. 1873 жылы Мирза Фатали Ахундовтың шығармаларының сахналануы Әзірбайжан кәсіби театрының бастауына айналды.
* Ахундов — әзірбайжан ағартушысы, драматург, ұлттық театрдың негізін қалаушылардың бірі. Оның пьесалары қоғамдағы надандықты, ескілікті сынады.
* XX ғасыр басы — Бакуде алғашқы мемлекеттік театрлар құрылып, Опера және балет театры, Драма театры ашылды.
* Кеңес дәуірі — театрлар жүйесі кеңейіп, ұлттық классикамен қатар әлемдік драматургия да сахналанды. Жаңа режиссерлік ізденістер басталды.
Белгілі театрлары
* Әзірбайжан Мемлекеттік академиялық ұлттық драма театры (1873 жылдан)
* Әзірбайжан Мемлекеттік музыкалық театры
* Әзірбайжан Мемлекеттік опера және балет театры
* Шағын эксперименталды театрлар, аймақтық драма театрлары
Ерекшеліктері
* Шығыс пен Батыс мәдениеттерін тоғыстырады.
* Музыкалық-драмалық дәстүрі (мұнда мұғам, ұлттық ән-күй кең қолданылады).
* Қоғамдық мәселелерді қозғап, ұлттық болмыс пен заманауи тақырыпты біріктіреді.
Қазір Әзірбайжан театры халықаралық фестивальдерге белсенді қатысып, түркі елдерімен мәдени байланыстар орнатып отыр.
Әзірбайжан театры да әлем театрының бөлігі ретінде мынандай әлсіз тұстарға ие деп айтуға болады:
Кемшіліктері
1. Инновация мен классика арасындағы тепе-теңдіктің әлсіздігі
– Көп жағдайда классикалық мұраға (Ахундов, ұлттық мұғам дәстүрі) көбірек жүгінеді де, авангардтық бағыттар мен заманауи театр тіліне аз батылдық жасайды.
2. Халықаралық сахнаға шығудың жеткіліксіздігі
– Әзірбайжан театрлары түркі және посткеңестік кеңістікте жиі көрінгенімен, Батыс Еуропа немесе Америка сахналарында сирек таныстырылады. Бұл олардың әлемдік танымалдылығын шектейді.
3. Материалдық-техникалық базаның әлсіздігі
– Сахналық жабдықтар, заманауи режиссерлік технологиялар, жарық пен дыбыс жүйелері тұрғысынан дамыған елдердің театрларынан артта қалады.
4. Көрермен ауқымының шектеулілігі
– Репертуар көбінесе ұлттық аудиторияға бағытталған. Бұл әлемдік театр тіліне түсінікті, әмбебап қойылымдардың аз болуына алып келеді.
5. Жаңа драматургияның жеткіліксіздігі
– Жаңа, батыл заманауи пьесалардың тапшылығы байқалады. Көбіне классикалық немесе кеңес дәуірінде қалыптасқан мәтіндер қайта-қайта сахналанады.
6. Мемлекеттік тәуелділік
– Қаржыландырудың негізгі көзі – мемлекет. Бұл шығармашылық еркіндікке кейде шектеу қояды және тәуелсіз, эксперименталды театрлардың дамуын тежейді.
Осы тұрғыда Әзірбайжан театры қазақ театрына ұқсайды: классикасы бай, дәстүрі мықты, бірақ әлемдік театр ағымдарына батыл қадам жасау мәселесінде әлі ізденіс үстінде.
