Мұхтар Әуезовтің шығармашылық эволюциясында «Қасеннің құбылыстарының» орны ерекше. Әдебиеттанушылар бұл әңгімені жазушының әлеуметтік оқиғадан адамның ішкі психологиялық иірімдерін зерттеуге бет бұрған алғашқы шығармаларының бірі ретінде бағалайды.
Шығарма 1930-жылдардағы кеңестік қоғам аясында өрбиді. Негізгі кейіпкер – Қасен. Оның айналасындағы оқиғалар арқылы адамның мінезіндегі өзгеріс, ар-ождан мен жеке мүдденің тартысы ашылады. Әңгімеде студент Сәлімнің ағасы Қасеннің қоғамдық іске енжар қарауын қабылдай алмауы да маңызды желі ретінде көрінеді.
«Қасеннің құбылыстарының» басты ерекшелігі – сыртқы әрекеттен гөрі ішкі психологиялық процестерге басымдық берілуі. Әуезов түс көру тәсілін, табиғат көріністерін және ішкі монологтарды кейіпкердің жан дүниесін ашудың көркемдік құралы ретінде қолданады. Зерттеушілер бұл шығарманы қазақ әдебиетіндегі психологизмнің көрнекті үлгілерінің бірі деп есептейді.
Әңгімеде табиғат пен адамның көңіл күйі қатар өріліп отырады. Үлкен Алматы тауының сұрланып, суық сипатта берілуі Қасеннің жан күйзелісімен астастырылады. Бұл – Әуезов прозасына тән психологиялық параллелизмнің айқын көрінісі.
«Қасеннің құбылыстары» бүгін де өзектілігін жоғалтқан жоқ. Себебі шығарма белгілі бір дәуірдің идеологиялық мәселесін ғана емес, адамның ішкі таңдауы, ар алдындағы жауапкершілігі мен рухани күйзелісі сияқты мәңгілік тақырыптарды қозғайды. Сондықтан бұл туынды қазақ әдебиетіндегі психологиялық прозаның бастауында тұрған маңызды шығармалардың бірі саналады.
