Питер Паркер қазақша сөйледі. Енді көрермен сөйлесін
Қазақстандық көрермен көп жылдан бері шетелдік фильмдердің қазақша дубляжын күтіп келеді. «Өрмекші адам: Жаңа күн» сол мүмкіндіктің тағы бір үлкен сынағы.
Фильм Қазақстанда бірден екі тілде – қазақша және орысша дубляжбен шықты. Қазақша нұсқада Питер Паркерге Занғар Әбенов, Еленаның дауысына Айнұр Ильясова, Эм-Джейге Фариза Ескермес дауыс берген. (DKNews.kz)
Яғни бұл жолы мәселе «қазақша нұсқа бар ма?» деген сұрақпен шектелмейді.
Оны көрермен қаншалықты таңдайды?
Бір фильм. Екі тіл. Бірақ сеанс саны екі есе емес
Мәселенің қызығы да осында.
11 тамызда Астана кинотеатрларындағы кестені салыстырған Tizgin.kz қазақша сеанстардың орысша нұсқадан бірнеше есе аз екенін анықтаған. Кейбір кинотеатрларда айырмашылық 5–6 есе болса, кейбірінде 14 есеге дейін барған. (tizgin.kz)
Бұл жерде өте маңызды бір нюанс бар.
Осы цифрларға қарап:
«Қазақ көрермені қазақша кино көргісі келмейді»
деп кесіп айтуға болмайды.
Өйткені көрерменнің таңдауы мен оған ұсынылған таңдау – екі бөлек нәрсе.
Егер орысша фильм күні бойы он рет, ал қазақшасы бір-ақ рет көрсетілсе, қазақша сеанстың аз жиналуы сұраныстың төмендігін дәлелдей алмайды.
Бірақ керісінше сұрақ та бар:
Егер қазақша дубляж жақсы болса, неге қазақ көрерменінің өзі оған жаппай бармайды?
Мәселе дубляждың сапасында болуы мүмкін бе?
Мұны да жоққа шығаруға болмайды.
Қазақша дубляж – фильмді жай ғана қазақ тіліне аудару емес. Мұнда актерлік интонация, әзілдің табиғилығы, сөздің ауызекі естілуі, кейіпкердің мінезі мен дауыс сәйкестігі маңызды.
Әсіресе «Өрмекші адам» сияқты суперқаһармандық фильмдерде диалог көп жағдайда өте жылдам жүреді. Бір сөздің жасанды естілуі немесе аударманың кітапша тілге жақындауы көрерменнің фильммен эмоционалдық байланысын әлсіретуі мүмкін.
Бірақ қазіргі таңда қазақша дубляждың нашар екенін дәлелдейтін объективті зерттеу немесе көрермендердің жеткілікті көлемдегі тәуелсіз сауалнамасы жоқ.
Сондықтан сыншының міндеті – «дубляж нашар» деп үкім шығару емес, оның сапасын талдау.
Ал қазақ көрермені қайда?
Мәселенің ең ауыр жері – осы.
Қазақстанда қазақ тіліндегі контентке сұраныс бар деген сөзді көп естиміз. Бірақ сұранысты сөзбен емес, кассамен өлшеген дұрыс.
Кинотеатрда екі нұсқа қатар тұрғанда көрермен қайсысын таңдайды?
Қазақша сеанс кешкі уақытта болса, орысшасы прайм-таймда болса ше?
Қазақша сеанс үлкен залда емес, кіші залда көрсетілсе ше?
Ал керісінше, екі тілге де бірдей уақыт, бірдей зал, бірдей жарнама берілсе, сонда нақты көрермен таңдауын көрер едік.
Сондықтан «Өрмекші адам» бізге қызық эксперимент ұсынып отыр.
Бір фильмнің өзі қазақ тілінің кино нарығындағы нақты жағдайын көрсететін шағын әлеуметтік зерттеуге айналды.
Қазақ тілінің қадірі төмендеп бара жатыр ма?
Мұндай қауіп бар екенін мойындау керек.
Егер қазақша нұсқа бар болса да, көрермен тұрақты түрде орысшасын таңдай берсе, бұл тілдік әдет туралы ойлануға мәжбүр етеді.
Бірақ мұның себебін тек көрерменнен іздеу де дұрыс емес.
Өйткені көрермен ондаған жыл бойы киноны көбіне орыс тілінде тұтынуға үйренді. Оның кино туралы қалыптасқан терминологиясы, әзіл қабылдауы, дауыстарға үйренуі де орыс тіліндегі кеңістікте қалыптасты.
Ал қазақша дубляж осы әдетті өзгертуге тырысып жатыр.
Бұл бір фильммен шешілетін мәселе емес.
Бізге эксперимент керек
Келесіде бір ірі фильмді алайық.
Қазақша және орысша нұсқасына:
— бірдей сеанс саны;
— бірдей уақыт;
— бірдей зал;
— бірдей жарнама;
— бірдей билет бағасы
берілсін.
Содан кейін кассаны салыстырайық.
Сонда ғана:
«Қазақ көрермені қазақша фильм көрмейді»
деген сөздің қаншалықты шындыққа жақын екенін анықтай аламыз.
Ал әзірге «Өрмекші адам» көрсеткен нәрсе басқа.
Қазақша дубляж бар.
Қазақша Питер Паркер бар.
Қазақша Эм-Джей бар.
Бірақ қазақша сеанстардың саны әлі де орысша сеанстардың жанында өте аз.
Мәселе енді бір-бірімізге кінә тағуда емес.
Қазақша дубляж көрерменге ұнай ма?
Кинотеатрлар оған жеткілікті мүмкіндік беріп отыр ма?
Әлде көрерменнің өзі орыс тіліндегі нұсқадан бас тарта алмай жүр ме?
Осы үш сұраққа нақты жауап бермей тұрып, қазақ киносының тілдік болашағы туралы айту қиын.
«Өрмекші адам: Жаңа күн» – суперқаһарман туралы фильм ғана емес. Қазақстан үшін ол қазақ тіліндегі киноның нарықтағы шағын тестіне айналып отыр.
