2026 жылдың 1 шілдесінде Қазақстанда жаңа Конституция күшіне енді. Ол 2026 жылғы 15 наурызда өткен республикалық референдумнан кейін қабылданып, елдің саяси құрылымын түбегейлі өзгертетін реформаларды енгізді.
Бір палаталы парламент
Ең маңызды өзгерістердің бірі – бұрынғы Мәжіліс пен Сенаттан тұратын қос палаталы Парламенттің орнына бір палаталы заң шығарушы органның құрылуы.
Жаңа парламент:
145 депутаттан тұрады;
депутаттар толықтай партиялық тізім бойынша сайланады;
депутаттардың өкілеттік мерзімі – 5 жыл;
заң қабылдау рәсімі үш кезеңге бөлінеді.
Вице-президент қызметі енгізілді
Жаңа Конституцияда Қазақстан тарихында алғаш рет вице-президент лауазымы бекітілді.
Вице-президент:
Президент ұсынуымен тағайындалады;
парламенттің келісімі қажет;
мемлекет басшысы қызметін атқара алмай қалған жағдайда конституциялық сабақтастықты қамтамасыз етеді.
Президенттік мерзім мәселесі
2026 жылғы 7 шілдеде Конституциялық сот Президент Қасым-Жомарт Тоқаевтың жаңа Конституция жағдайында қайта сайлануға құқығы бар деген қорытынды шығарды.
Соттың түсіндіруінше:
жаңа Конституция күшіне енгеннен кейін бұрынғы мерзімдер есепке алынбайды;
қазіргі жеті жылдық мерзім аяқталған соң Тоқаев қайта кандидат бола алады.
Кезектен тыс парламент сайлауы
Жаңа Конституцияға сәйкес Қазақстанда 2026 жылдың 23 тамызына кезектен тыс парламент сайлауы белгіленді.
Бұл сайлау жаңа саяси модель бойынша өтетін алғашқы ұлттық сайлау болады.
300-ден астам заң қайта қаралды
Конституциялық реформаларды іске асыру үшін Парламент:
сайлау туралы заңнаманы;
прокуратура туралы заңдарды;
Қылмыстық кодекс пен Әкімшілік құқық бұзушылық туралы кодексті;
әлеуметтік қамсыздандыруға қатысты нормаларды жаңартты.
Президенттің мәліметінше, соңғы үш жыл ішінде реформаларды жүзеге асыру үшін 300-ден астам заң қабылданған.
Сарапшылар не дейді?
Билік бұл реформаларды мемлекеттік басқаруды жаңғырту және институттардың тиімділігін арттыру қадамы ретінде бағалайды. Ал бірқатар халықаралық сарапшылар жаңа модельдің президенттік биліктің ықпалын күшейтуі мүмкін екенін айтып отыр. Сондықтан реформалардың нақты нәтижесі жаңа парламенттің жұмысы мен алдағы саяси тәжірибеге байланысты бағаланатын болады.
