Қысқаша өмірбаяны
Туве Марика Янссон 1914 жылы 9 тамызда Хельсинкиде дүниеге келген. Ол кезде қала шведше Гельсингфорс деп аталып, Ресей империясының құрамындағы Финляндия князьдігіне қараған. Анасы — суретші Сигне Хаммарштен, ал әкесі — мүсінші Виктор Янссон. Туве әкесі туралы көп айта бермейтін және өмір бойы анасымен ерекше жақын қарым-қатынаста болған. Алайда есейген шағында жарық көрген автобиографиялық еңбегін «Мүсіншінің қызы» деп атаған.
Янссон бауырларымен бірге бала күнінен өнерге деген сүйіспеншілікке толы ортада өсті. Сондықтан шығармашылық мамандықты таңдады: он бес жасында Швецияға барып, Өнер колледжіне оқуға түсті. Сол уақытқа дейін ол отанында танылып үлгерген еді, өйткені он жасынан бастап Garm журналына иллюстрациялар салып жүрген. Бұл журналдың редакциясын Янссондар отбасының жақын танысы басқарған. Хельсинкиге оралғаннан кейін Туве кітаптарды безендіріп, түрлі басылымдарға тапсырыспен карикатуралар салып күн көрді. Кейін қабырға суреттерін де салған: оның жұмыстары Хельсинки мен Хамина қалаларының әкімдік ғимараттарында сақталған.
Муми-тролльдердің анасы
Туве Янссон өзін ең алдымен суретші санаған және әдеби шығармашылығына аса байыппен қарамаған. Дегенмен дәл осы кітаптары оны әлемге әйгілі әрі өте бай әйелге айналдырды. Жазушы шығармашылығының шамадан тыс коммерциялануын құптамаған, бірақ муми тақырыбындағы сувенирлерден түскен қаржы оған Фин шығанағындағы Кловахарун аралын сатып алуға мүмкіндік берген. Ол қартайғанша әр жазын сол аралда өткізген.
Муми-тролльдің алғашқы бейнесі — Снорк кейіпкері. Туве оны барлық иллюстрациялар мен карикатураларда салып, тіпті өз қолтаңбасының орнына пайдаланған. Кейін Снорк толықсып, жұмырланып, сүйкімді кішкентай муми-тролльге айналды.
Жазушы муми аңғары тұрғындарының шытырман оқиғалары туралы сегіз повесть, әңгімелер жинағы және төрт суретті кітап шығарды:
«Кішкентай тролльдер және үлкен тасқын»;
«Муми-тролль және комета»;
«Сиқыршының қалпағы»;
«Қауіпті жаз»;
«Муми-әкенің естеліктері»;
«Сиқырлы қыс»;
«Әке және теңіз»;
«Қарашаның соңы»;
«Көрінбейтін бала»;
«Қауіпті саяхат»;
«Ал одан кейін не болды?»;
«Бүлдіршінді кім жұбатады?»;
«Муми-тролльдер үйіндегі алаяқ».
Сонымен қатар ол өз кітаптарын театр сахнасына бейімдеген. Алғашында Туве муми-тролльдер туралы комикстерді өзі салған, кейін бұл істі ағасы Ларсқа тапсырды. Уақыт өте келе Янссонның кітаптары балалар арасында ғана емес, ересектер арасында да кең танымал болды. Бүгінде оның шығармаларына арналған көптеген зерттеулерде түрлі философиялық ағымдар мен әлемдік діндерге жасалған ишаралар талданады.
Туве Янссон муми әлеміне қатысы жоқ бірнеше кітап та жазған. Олардың қатарында «Күн қаласы» романы, «Мүсіншінің қызы», «Жазғы кітап», «Аралдан жазбалар» повестері және бірнеше әңгімелер жинағы бар.
Жеке өмірі және кейінгі жылдары
Жастық шағында жазушы журналист әрі сыншы Атос Виртаненмен атастырылған. Кейін ол тек әйелдермен қарым-қатынаста болған. Мысалы, оның тұрмыстағы театр қайраткері Вивика Бандлермен жасырын романы болғаны белгілі.
1956 жылы Туве Янссон суретші Тууликки Пиетилямен танысады. Ол кейін «Сиқырлы қыс» кітабындағы Туу-тикки кейіпкерінің прототипіне айналды. Янссон бұл кітапты кейіпкерлерінен шаршап, саганы аяқтағысы келген кезде жазғанын айтқан. Ол өзін суық пен жансыздық билегендей сезінген — дәл Туу-тиккимен кездескенге дейінгі Муми-тролль секілді. Ал Туу-тикки оған қыстың қандай әдемі болатынын көрсетеді. Өмірде де дәл солай болды: алғашқы кездесуден кейін Туве мен Тууликки елу жылға жуық бірге өмір сүріп, жазушының өмірінің соңына дейін айырылмаған.
Олар Кловахарун аралында бірге үй тұрғызды, сондай-ақ муми-тролльдер үйлерінің кішкентай макеттерін жасап, көрмелер ұйымдастырған. Янссон мен Пиетиля өз қарым-қатынастары туралы тек 1993 жылы ашық мәлімдеді.
Туве Янссон 2001 жылғы 27 маусымда инсульттан қайтыс болды. Оның жерлеу күні Финляндияда ұлттық аза тұту күні болып жарияланды. Ел президенті Tarja Halonen жазушының туыстарына көңіл айтып, «Туве Янссонның шығармашылығы — “Калевала” мен Сибелиустан кейінгі Финляндияның әлемдік мәдениет қазынасына қосқан ең үлкен үлесі» деген еді.
