Мольерді “дұрыс” түсіну – ол не?Шекспирді “дұрыс” ашу деген – Гамлетті сөзбен сөйлету ме, әрекетпен бе, әлде үнсіздігімен бе?Нәтижесінде не болды?Нәтижесінде, біз классиканы түсіну емес, ол туралы «дұрыс» сөйлеуді үйрендік.
Біз авторды тыңдау емес, ол туралы қалыптасқан пікірді қайталауды меңгердік.
Біз кейіпкердің жанын көру емес, оның сыртқы пішінін мінсіз орындауға тырыстық.Классика тірі диалог болудың орнына, қасиетті ритуалға айналды.
Кейіпкерлер – тірі адамдар емес, ескерткіш мүсіндерге ұқсап кетті.
Ал шын өнер – ескерткіш салу емес, жанды ояту еді ғой…Нәтижесінде шығармашылық еркіндік шектелді.
«Режиссер – интерпретатор» емес, «түсінуші» ғана болды. Актер – өмірден емес, әдебиет оқулығынан сөйлейтін адамға айналды. Классиканы «дұрыс түсіну» – бұл дайын қалыпқа сыйғызу емес,
оны бүгінгі сана арқылы қайта ойлау.Классиканы «дұрыс түсіну» деген –
оның мәтінін бұлжытпай орындау емес,
оның өзегін сезіну.Ал оны бір ғана формамен өлшеу – классикаға жасалған опасыздық. Классиканы қою – авторды «ашу» емес, оның көмегімен бүгінгі адамды ашу.«Классикалық туындының дайын шешімі бар» деген түсінік –
театрды тірі ізденістен, шығармашылық тәуекелден,
рухани еркіндіктен айырады.Бұл түсінік:
– режиссерді зерттеушіден еліктеушіге,
– актерді ойлаушыдан орындаушыға,
– спектакльді жаңалықтан қалыпқа айналдырады.Көп жағдайда бізде классикалық туындыны қою – конверт ашу секілді елестетіледі. Яғни, бір “дұрыс” шешімі бар, ол шешім сыншылар мен репертуарлық комитеттің “қолында”, ал режиссер мен актерлер соған жетуі керек. Жетсе – жарады, жетпесе – “қате түсінген”.Бұл көзқарас – шығармашылық процесті рұқсат етілген және тыйым салынған әрекеттерге бөліп тастайды. Классиканы сахналағанда: Бір ғана “дұрыс шешім” болмайтынын түсіну керек.Классика – есеп емес, жауабы дайын емес.Оны қайталау – өлтіру, сөйлету – тірілту.Бір ғана “дұрыс шешім” жоқ, тек әр дәуірдің өз шешімі бар.Классика – формула емес, сұхбат.Егер шешім жалғыз болса – классика баяғыда-ақ ескірген болар еді.Әр заман, әр режиссер өз интерпретациясын ұсынуға құқылы.Классика – соны көтере алатын биік.
