Кітапхана

Эдвард Маблидің «Dramatic Construction» кітабы: драманың құрылысын түсіндіретін еңбек

Америкалық драматург Эдвард Маблидің 1972 жылы жарық көрген «Dramatic Construction: An Outline of Basic Principles» еңбегі драматургияның негізгі қағидаларын түсіндіруге арналған. Автор теориялық тұжырымдарын Софоклдан бастап Сэмюэл Беккетке дейінгі драматургтердің пьесаларын талдау арқылы көрсетеді.

Драманы қалай құрастырады? Эдвард Маблидің 1972 жылғы еңбегіне назар

Драматургияда оқиғаның болуы әлі пьесаның құрылғанын білдірмейді. Оқиғалар бірінен кейін бірі жалғасуы мүмкін, бірақ олардың арасында себеп-салдарлық байланыс, кейіпкер әрекетін туғызатын қажеттілік пен тартыс болмаса, сахналық шығарма тұтастығын жоғалтады.

Америкалық драматург, театр, радио және телевидение авторы Эдвард Мабли осы мәселеге «Dramatic Construction: An Outline of Basic Principles» атты еңбегін арнаған.

Кітап 1972 жылы АҚШ-тағы Chilton Book Company баспасынан жарық көрді. ISBN нөмірі – 0801956803. Толық атауының екінші бөлігі кітаптың мазмұнын нақтылайды: негізгі қағидаларға шолу және белгілі пьесалардың техникалық талдауы.

Еңбектің ерекшелігі – драматургия теориясын жеке қарастырып қана қоймай, әлемдік драматургияның танымал шығармалары арқылы түсіндіруінде.

Мабли талдауға алған авторлардың қатарында:

Софокл;

Уильям Шекспир;

Мольер;

Генрик Ибсен;

Оскар Уайльд;

Антон Чехов;

Джордж Бернард Шоу;

Юджин О’Нил;

Бертольт Брехт;

Жан-Поль Сартр;

Теннесси Уильямс;

Артур Миллер;

Сэмюэл Беккет;

Гарольд Пинтер;

Эжен Ионеско бар.

Бұл тізімнің өзі назар аударуға тұрарлық. Өйткені мұнда антикалық трагедиядан бастап абсурд драмасына дейінгі әртүрлі көркемдік жүйелер қамтылған.

Маблидің шығармашылық тәжірибесі де назардан тыс қалмайды. Ол 1930 жылдары театрға арнап жаза бастаған. Бродвей сахнасында оның «Temper the Wind» (1946) және «Glad Tidings» (1951) пьесалары қойылған. Сонымен қатар Нью-Йорктегі New School for Social Research оқу орнында пьеса жазу пәнінен сабақ берген.

Оның драматургияға қатысты теориялық ізденісін тәжірибесінен бөліп қарауға болмайды. Мабли театрмен қатар радио мен телевидениеге де сценарий жазған.

Драматург үшін бұл кітаптың маңызы неде?

Маблидің еңбегіне назар аударудың басты себебі – драмалық құрылымды дайын формула ретінде емес, әртүрлі пьесалардың көркемдік ұйымдасуын салыстыру арқылы түсінуге мүмкіндік беруі.

Мысалы, Софокл трагедиясындағы оқиға мен Беккет драмасындағы оқиға қозғалысы бірдей емес. Чехов пьесаларындағы әрекет пен Брехт драматургиясындағы сахналық құрылым да бір-бірінен өзгеше. Бірақ олардың әрқайсысында авторлық ойды сахналық әрекетке айналдыратын өзіндік ұйымдасу жүйесі бар.

Сондықтан драматург үшін маңыздысы – бес актілі құрылымды немесе белгілі бір композициялық үлгіні механикалық түрде қайталау емес. Маңыздысы – өз шығармасындағы тартыстың қайдан туындайтынын, кейіпкердің нені көздейтінін және оның әрекеті оқиғаны қалай өзгертетінін анықтау.

Драма оқиғалардың тізбегі емес. Ол – әрекеттер мен қарсылықтардың өзара байланысынан туатын көркемдік құрылым.

Эдвард Маблидің «Dramatic Construction» еңбегінің бүгінгі драматургтер мен театр зерттеушілері үшін қызығушылық тудыратын тұсы да осында.

Дереккөздер: New York Public Library архиві; Macmillan авторлық анықтамалығы; Chilton Book Company басылымының библиографиялық деректері.