Диплом алған 200 актердің тек 10–15 пайызы театрға барады: қалғандары қайда кетеді?
Қазақстанда жыл сайын шамамен 200 жас актер мамандығын аяқтайды. Алайда олардың тек 10–15 пайызы ғана театрға жұмысқа орналасады. Бір жағынан, театрлар кәсіби кадр тапшылығын айтып отыр. Екінші жағынан, диплом алған жастардың басым бөлігі сахнадан тыс жұмыс іздеуге мәжбүр. Jarialike.kz маман даярлау мен жұмысқа орналастыру арасындағы алшақтықты зерттеді.
Диплом бар, жұмыс орны жоқ
2026 жылғы 9 қазанда «Qazaqstan» ұлттық телеарнасы жариялаған материалда Қазақстанда жыл сайын шамамен 200 адам актер мамандығын аяқтайтыны, олардың тек 10–15 пайызы ғана театрға орналасатыны айтылды.
Бұл шамамен 20–30 жас маманның ғана кәсіби театрға жол табатынын білдіреді. Қалғандары блогерлікке, той-мерекелік жобаларға және басқа салаларға кетеді.
Мәселе тек жас актерлердің жұмыс таба алмауында емес. Театрлар да жарық қоюшы, дыбыс режиссері, декоратор сияқты сахна сыртындағы мамандардың жетіспейтінін айтып келеді.
Яғни бір салада екі түрлі жағдай қалыптасқан: актер болғысы келетін түлектердің бәріне жұмыс табылмайды, ал театрға қажетті кейбір мамандықтар бойынша кадр жетіспейді.
Мемлекет қанша маман даярлап жатыр?
ҚР Мәдениет және ақпарат министрлігінің мәліметінше, 2026–2027 оқу жылында мәдениет және өнер саласындағы білім беру ұйымдарына 3662 студент қабылданған. Бұл өткен жылмен салыстырғанда 10 пайызға көп.
Қазіргі уақытта мәдениет және өнер бағытындағы оқу орындарында 11 мыңнан астам студент білім алып жатыр. Даярлау жұмыстары төрт жоғары оқу орны мен жеті колледжде, 223 білім беру бағдарламасы бойынша жүргізіледі.
Жаңа оқу жылына арналған мемлекеттік білім беру тапсырысы аясында 1747 грант бөлінген.
Атап айтқанда, Солтүстік Қазақстан облысында Қазақ ұлттық өнер университетінің өкілдігі ашылып, өңірдегі шығармашылық білімге қолжетімділікті арттыру үшін қосымша 100 грант қарастырылған.
Бұл – өнер саласындағы білім беру жүйесінің кеңейіп келе жатқанын көрсетеді. Бірақ студенттер санының артуы олардың барлығының кәсіби театрға орналасатынын білдірмейді.
Театрға актер неге бірден қабылданбайды?
Бұл мәселенің екінші қыры – мемлекеттік театрлардың штаттық жүйесі.
NewTimes.kz басылымының жас актерлердің еңбек нарығына арналған зерттеуінде Қалибек Қуанышбаев атындағы Қазақ ұлттық музыкалық драма театрының көркемдік жетекшісі Гүлсина Миргалиева актерді жұмысқа қабылдау кезінде тек талантқа қарамайтынын түсіндіреді.
Театрға нақты бір дауыс диапазонындағы әнші, белгілі бір типаждағы актер немесе белгілі бір рөлге сәйкес келетін орындаушы қажет болуы мүмкін.
Мысалы, театрда 80-нен астам актер жұмыс істесе, жаңа түлекті тек жақсы өнер көрсеткені үшін штатқа қабылдау мүмкін емес. Алдымен бос орын және нақты шығармашылық қажеттілік болуы керек.
Осы басылымда актер Ерғұлан Жанпейісов те кәсіби театрға орналасқаннан кейін алғашқы рөлін алу үшін бір жарым жыл күткенін айтады.
Бұл театрдағы жұмысқа орналасу мен сахнада толыққанды шығармашылық мүмкіндік алудың екі бөлек мәселе екенін көрсетеді.
Актердің табысы қайдан құралады?
Жас мамандар үшін тағы бір кедергі – қаржылық тұрақсыздық.
NewTimes.kz материалында Ерғұлан Жанпейісов 2017 жылы театрдағы айлығы шамамен 24 мың теңге болғанын, ал пәтер жалдау ақысы 150 мың теңгеге жеткенін еске алады. Сол себепті ол театр жұмысымен қатар іс-шара жүргізіп, концерттік жобаларға және телевизиялық бағдарламаларға қатысқан.
Бұл – бір адамның өмірбаяндық дерегі. Бірақ ол жас актердің кәсіби өнермен айналыса отырып, күнделікті табыс табудың қосымша жолдарын іздеуге мәжбүр болатын жағдайын көрсетеді.
Негізгі мәселе – маманды даярлау ма, әлде маманға жағдай жасау ма?
Қазақстанда шығармашылық білім алушылардың саны артып келеді. Театрлар саны да көбейіп, көрермен қатары өсіп жатыр. 2025 жылы елдегі театрларға келушілер саны 2,5 пайызға артқан.
Бірақ театрдың дамуы үшін тек жаңа ғимарат пен көп қойылым жеткіліксіз. Жас маман оқу бітіргеннен кейін өз кәсібімен айналыса алатын еңбек ортасы болуы керек.
Актерді даярлау – университеттің міндеті. Оны жұмысқа тарту – театрдың міндеті. Ал кәсіби тұрғыдан өсуіне және әлеуметтік тұрақтылығына жағдай жасау – мәдениет саясатының міндеті.
Егер жыл сайын жүздеген жас маман даярланып, олардың басым бөлігі театрдан тыс қалса, онда біз кадр тапшылығын ғана емес, даярланған кадрды пайдалана алмау мәселесін де талқылауымыз керек.
Театрға актер керек. Бірақ актерге де театр керек.
Редакциялық ескерту: 200 түлек және 10–15% көрсеткіші – «Qazaqstan» телеарнасының 2026 жылғы 9 қазандағы материалына сүйенген шамамен берілген мәлімет. Бұл министрліктің түлектерді жұмысқа орналастыру жөніндегі ресми статистикасы емес.
Дереккөздер:
Qazaqstan – Театр көрермені көбейіп келеді, 09.10.2026
Мәдениет және өнер саласына 3662 студент қабылданды
Шығармашылық оқу орындарының түлектері туралы министрлік дерегі
NewTimes.kz – Театров много, вакансий нет