Қыз Жібектен «TEATR ALL»-ға дейін: Меруерт Өтекешоваға арналған фестивальдің мәні неде?
Астанада Қазақстанның халық әртісі Меруерт Өтекешованың 75 жылдығына арналған «TEATR ALL» IV халықаралық театр фестивалі ашылды. Фестивальдің бағдарламасы, актрисаның Әуезов театрындағы 50 жылдан астам шығармашылық жолы және оның өнердегі аға буынға айтқан алғысы бір ғана мерейтойдан әлдеқайда кең мағынаны көрсетеді.
Қыз Жібектен «TEATR ALL»-ға дейін: Меруерт Өтекешоваға арналған фестивальдің мәні неде?
Астанада Қазақстанның халық әртісі Меруерт Өтекешованың 75 жылдығына арналған «TEATR ALL» IV халықаралық театр фестивалі ашылды. Астана қаласы әкімдігінің қолдауымен өтіп жатқан фестиваль 1–7 қазан аралығында ұйымдастырылып, оған Қазақстанның бірнеше өңірінен және Өзбекстан, Қырғызстан, Әзербайжаннан театр ұжымдары қатысып отыр.
Фестивальдің ашылуы Астана қаласы әкімдігінің Музыкалық жас көрермен театрында өтті. Көрерменге Мұхтар Әуезов атындағы Ұлттық драма театры музейінің қорынан «Сұлулық пен сырлы өнердің символы» атты көрме ұсынылды. Ал фестиваль шымылдығын Ғабит Мүсірепов пен Евгений Брусиловскийдің «Қыз Жібек» этно-фольклорлық мюзиклі ашты. Қойылымның режиссері – Қазақстанның еңбек сіңірген қайраткері Асхат Маемиров.
Бұл жерде «Қыз Жібектің» таңдалуы кездейсоқ емес.
Меруерт Өтекешова үшін Жібек бейнесі – шығармашылық жолының ең танымал белестерінің бірі. Сұлтан Қожықовтың 1970 жылы жарық көрген «Қыз Жібек» фильмінде актриса басты рөлді сомдады. Төлегенді Құман Тастанбеков, Бекежанды Асанәлі Әшімов ойнады. Фильмнің сценарийін Ғабит Мүсірепов, музыкасын Нұрғиса Тілендиев жазды.
Осы құрамның өзі фильмнің қазақ мәдениетіндегі орнын аңғартады.
Бүгінде «Қыз Жібек» қазақ киносының классикасына айналды. Ал Меруерт Өтекешованың Жібек бейнесі бірнеше буын көрерменінің санасында сақталған образдардың біріне айналды.
Алайда Меруерт Өтекешованың шығармашылық жолын тек Жібекпен шектеу дұрыс емес.
Актриса 1951 жылы Орал қаласында дүниеге келген. 1968 жылы «Қыз Жібек» фильмінің түсіріліміне қатысқаннан кейін Құрманғазы атындағы өнер институтының театр факультетінде білім алды. Оның ұстазы – КСРО халық әртісі Хадиша Бөкеева.
1973 жылдан бастап Мұхтар Әуезов атындағы қазақ мемлекеттік академиялық драма театрында еңбек етті.
Театр сахнасындағы алғашқы маңызды жұмыстарының бірі – «Ана – Жер-ана» спектакліндегі Әлиман бейнесі. Кейін актриса қазақ драматургиясының әр кезеңіне тиесілі көптеген шығармаларда түрлі характердегі кейіпкерлерді сомдады.
Демек, экрандағы Жібек – бір белес.
Ал театрдағы жарты ғасырдан астам еңбек – мүлде бөлек шығармашылық жол.
Фестивальдің мәнін де осы тұстан іздеген жөн.
Меруерт Өтекешова ашылу салтанатында өзінің жетістігін жеке басының ғана еңбегі ретінде қарамай, өнердегі аға буынға, ұстаздары мен сахна серіктеріне ерекше құрмет білдірді.
Бұл – фестивальдің атауындағы «Меруерт Өтекешова» есімінен де кең ұғым.
Өйткені бір актрисаның шығармашылық жолының артында тұтас театр мектебі тұр.
Ұстаз бар.
Аға буын бар.
Сахна серіктері бар.
Өзінен кейінгі шәкірттер бар.
Өнердегі сабақтастық дәл осындай тізбек арқылы қалыптасады.
Меруерт Өтекешованың «өнерді үйретуге болады, бірақ адам болуды үйрету – одан да үлкен міндет» деген ойы да осы тұрғыдан маңызды.
Сахнада актер кәсіби шеберлігін көрсетеді. Дауысын меңгереді, қозғалысын қалыптастырады, мәтінмен жұмыс істейді, кейіпкердің табиғатын ашады. Бірақ театрдың ұзақ тарихында кәсіби шеберліктен бөлек, адамның адамға қалдырған әсері де сақталады.
Сондықтан «TEATR ALL» фестивалін бір актрисаның мерейтойына арналған шара деп қана қарау жеткіліксіз.
Бұл – қазақ театрының белгілі бір буынына жасалған тағзым.
Бұл – сахнада ондаған жыл еңбек еткен актерлердің кәсіби жолын кейінгі ұрпаққа таныстырудың бір тәсілі.
Бұл – театр тарихын тек архивтегі дерек ретінде емес, бүгінгі сахнадағы тірі сабақтастық ретінде көрсетуге мүмкіндік.
Фестиваль бағдарламасына Қазақстанның Маңғыстау, Ақмола, Түркістан, Атырау, Ұлытау облыстары мен Астана театрларының, сондай-ақ шетелдік театр ұжымдарының қатысуы да оның ауқымын кеңейте түседі.
Ал фестивальдің «Қыз Жібекпен» ашылуы Меруерт Өтекешованың шығармашылық тағдыры мен қазақ мәдениетінің ортақ тарихын бір нүктеде түйістірді.
Мұндай шаралардың құндылығы – өнер адамын көзі тірісінде бағалауда.
Өйткені мәдениетте еске алу көп.
Ал тірі өнер адамымен жүздесу, оның шығармашылық тәжірибесін тыңдау, шәкірттері мен кейінгі буынның алдында еңбегін бағалау – сирек кездесетін мүмкіндік.
Меруерт Өтекешованың 75 жылдығына арналған фестиваль осы мүмкіндікті пайдаланып отыр.
Өнердің қадірін оның тарихымен бірге бағалау керек.
Ал тарихтың өзі бір ғана есімнен тұрмайды.
Меруерт Өтекешованың есімімен бірге оның ұстаздары, сахнадағы замандастары, Әуезов театрының мектебі және осы өнерді бүгін жалғастырып жүрген кейінгі буын да көрінеді.
Сондықтан «TEATR ALL» фестивалінің басты мәні – бір адамның мерейтойын атап өту ғана емес, сол адамның өнер жолы арқылы тұтас бір дәуірдің сахнадағы ізін көрсету.
Өнер адамын көзі тірісінде қадірлеу – мәдениеттің де, қоғамның да парасаты.