Сахнаның музыкалық тынысы: Ерлан Бейсембаев

Сахнаның музыкалық тынысы: Ерлан Бейсембаев

Қалибек Қуанышбаев атындағы Қазақ ұлттық музыкалық драма театрының 35 жылдық мерейтойына арналған «Театрлық жазбалар» айдарының кезекті кейіпкері — дирижер, Қазақстанның еңбек сіңірген қайраткері Ерлан Ғабитұлы Бейсембаев.

Театрда көрерменге бірден байқала бермейтін, бірақ спектакльдің тұтас болмысына тікелей әсер ететін өнер бар. Ол — музыка.

Сахнадағы сөз бен әрекеттің астарына үн қосып, кейіпкердің ішкі күйін тереңдетіп, қойылымның ырғағы мен тынысын айқындайтын музыка спектакльдің эмоциялық өзегіне айналады. Ал сол музыкалық әлемді бір арнаға тоғыстырып, оркестрдің әр үнін сахналық әрекетпен сабақтастыратын тұлға — дирижер.

Ерлан Бейсембаевтың жиырма жылдан астам уақытқа созылған Қаллеки театрындағы шығармашылық жолын да музыка мен сахнаның табиғи үндестігінен бөліп қарау мүмкін емес.

Театр — өмірімнің мәні

Ерлан Бейсембаев 1978 жылы 2 ақпанда Павлодар облысы, Железин ауданы, Үрлітөбе ауылында дүниеге келген.

Музыкаға деген алғашқы қадамы Павлодардағы П.И. Чайковский атындағы музыкалық колледжден басталды. 1993–1997 жылдары тромбон мамандығында білім алған жас музыкант кейін Құрманғазы атындағы Алматы мемлекеттік консерваториясында тромбон және опера-симфониялық дирижерлеу мамандықтары бойынша оқыды. Білімін Қазақ ұлттық музыка академиясында жалғастырып, 2003 жылы опера-симфониялық дирижерлеу мамандығын тәмамдады.

Дирижерлік өнерге келген сәттен-ақ оның кәсіби бағыты айқындала түсті. Өзі де бұл кезеңді өмірін өзгерткен шешім ретінде атайды.

«Мен дирижер мамандығы бойынша оқуға келіп, бірінші сабағына қатысқаннан-ақ шынымен де дирижер болғым келетінін түсіндім. Сосын бұл мамандық менің бүкіл өмірімді өзгертті».

Одан кейінгі жылдары оркестрлік дирижерлеу бойынша аспирантурада білім алып, түрлі филармониялар мен музыкалық ұжымдарда тәжірибе жинақтады.

2004 жылы оның шығармашылық жолы Қалибек Қуанышбаев атындағы театрмен түйісті.

Содан бері жиырма жылдан астам уақыт өтті.

«Театр — менің өмірімнің мәні. Менің шығармашылық өмірім осы театр қабырғасында өтіп жатыр. Мен ұстаздықпен де айналыстым. Дегенмен менің шығармашылық уақытым, өнерім, карьерам — бәрі театрда».

Дирижердің сахнадағы көрінбейтін еңбегі

Дирижердің сахнадағы жұмысы көбіне көрермен назарынан тыс қалады. Алайда спектакль басталған сәттен бастап оркестрдің әрбір үні сахнадағы әрекетпен бірге өмір сүреді.

Дирижер партитурадағы ноталарды ғана басқарып қоймайды. Ол шығарманың ішкі логикасын, драматургиясын, тынысын сезінуі керек. Театрда бұл міндет одан сайын күрделене түседі. Себебі музыка енді жеке шығарма емес, актердің сөзімен, қозғалысымен, режиссерлік шешіммен бірге біртұтас көркемдік әлемге айналады.

Ерлан Бейсембаевтың шығармашылық жолы осы ерекшелікті терең меңгерумен сабақтас.

Оның дирижерлік репертуарында И.Гайдн, П.Чайковский, И.Штраус, В.Моцарт, Дж.Верди, Ж.Массне, И.Брамс, А.Дворжак, Л.Бетховен секілді әлемдік классика өкілдерінің шығармаларымен қатар, қазақстандық композиторлардың туындылары да бар.

Қаллеки оркестрінің үні

Қаллеки театрының симфониялық оркестрі — театрдың музыкалық әлемін қалыптастыратын негізгі шығармашылық ұжымдардың бірі.

Жиырма жылдан астам тарихы бар оркестр құрамында 50 музыкант еңбек етеді. Ұжым халықаралық байқауларда бірнеше рет жоғары нәтижелерге қол жеткізген. 2021 жылы Швецияның Стокгольм қаласында өткен «Aurora» халықаралық фестиваль-конкурсында екі номинация бойынша Гран-при және І орын иеленуі — оркестр кәсібилігінің маңызды көрсеткіштерінің бірі.

Оркестр репертуары да кең. Қазақ халық әндері мен классикалық симфониялық шығармалардан бастап романстарға, джаз композицияларына, опера үзінділеріне, мюзиклдерге және заманауи музыкалық туындыларға дейінгі алуан түрлі шығармалар орындалады.

Бұл әр жанрдың табиғатын түсініп, әрқайсысына лайық музыкалық тіл табуды талап етеді.

«Жұбайлар жұмбағы» және ескі театрдың естелігі

Ерлан Бейсембаев үшін Қаллеки театрының тарихындағы ерекше естеліктердің бірі — Иоганн Штраустың «Жұбайлар жұмбағы» қойылымы.

Ол кезде ұжымның жастығы мен шығармашылыққа деген үлкен құштарлығы жұмыс барысының әр сәтінен сезілетін.

«Бәріміз де жаспыз, бойымызда үлкен энтузиазм бар. Штраустың музыкасы да бізді ерекше баурап алғаны есімде».

Спектакльді дайындау барысында сахнадағы орындар, актерлердің орналасуы, костюмдерге дейін бірге талқыланған.

«Осындай ұсақ-түйек сәттердің өзі қазір есімде қалыпты».

«Жұбайлар жұмбағы» — дирижер үшін ескі театрдағы ерекше есте қалған қойылымдардың бірі.

Алғашқы күннің қобалжуы

Театрға алғаш келген күні де Ерлан Бейсембаевтың есінде.

2004 жыл.

Жаңа орта. Жаңа ұжым. Театр сахнасының өзіндік табиғаты.

«Алғашқы сәт, алғашқы күн... уайым, қалай болар екен деген қобалжу сезімі болды».

Сол қобалжу кейін ұзақ жылдарға созылған шығармашылық жолдың басталуына айналды.

Музыкадан сахнаға

Ерлан Бейсембаевтың шығармашылық тәжірибесі театрдағы музыкалық қойылымдардың кең ауқымынан көрінеді.

Оның музыкалық жетекшілігімен және дирижерлік қатысуымен Аданның «Жизель», Чайковскийдің «Щелкунчик», Вердидің «Риголетто», Моцарттың «Фигароның үйленуі», Штраустың «Жұбайлар жұмбағы», Канчеллидің «Гамарджоба», Ежовтың «Тыраулап ұшқан тырналар», Жуасбектің «Үйлену», Кальманның «Кабаре жұлдызы», Шмитттің «Хат», Брусиловскийдің «Қыз Жібек» секілді қойылымдары сахнаға жол тартты.

Әр спектакльде музыка өзінің жеке өмірімен емес, сахналық әрекетпен бірге тыныстайды.

Сондықтан дирижердің міндеті — шығарманы орындау ғана емес, сол музыканың спектакль ішіндегі орнын табу.

Ұстаздық — өнердің жалғасы

Музыка өнерінің өміршеңдігі оның сахнада орындалуымен ғана емес, кейінгі буынға берілуімен де өлшенеді.

Ерлан Бейсембаев 2013 жылдан бастап Қазақ ұлттық өнер университетінде ұстаздық қызмет атқарып келеді. 2018 жылы «Вокалдық өнер және дирижерлеу» кафедрасының доценті атағын алды.

Жылдар бойы жинақтаған кәсіби тәжірибесін жас музыканттарға беру — оның шығармашылық жолының тағы бір маңызды бағыты.

Марапат пен мойындау

Ерлан Бейсембаев — Құрманғазы атындағы консерваториядағы жас дирижерлер байқауының және «Әлем санияз» халықаралық дирижерлер байқауының лауреаты.

«Жоғары біліктілік санатына» ие болған. «Еңбек даңқы», «Мәдениет саласының үздігі» төсбелгілерімен марапатталған. Қазақ ұлттық өнер университетінің 20 жылдығына арналған мерейтойлық медальдің иегері.

2026 жылы Ерлан Ғабитұлы Бейсембаевқа «Қазақстанның еңбек сіңірген қайраткері» атағы берілді.

Музыка мен театрдың арасындағы көпір

Ерлан Бейсембаевтың жиырма жылдан астам уақыт бойғы еңбегі Қаллеки театрының музыкалық шежіресімен біте қайнасып жатыр.

Оның дирижерлік таяқшасынан басталған әрбір ырғақ актердің сөзімен, режиссердің ойымен, сахналық әрекетпен тоғысып, спектакльдің тұтас тынысын қалыптастыруға қызмет етеді.

Дирижер сахнаның ортасында тұрмауы мүмкін.

Бірақ оның қолындағы әрбір қимыл сахнадағы ондаған адамның әрекетін бір арнаға тоғыстырады.

Сондықтан театрдың музыкалық тынысы дегеніміз — оркестрдің ғана үні емес. Ол — актердің сөзі, сахнаның қозғалысы, көрерменнің сезімімен бірге өмір сүретін тұтас әлем.

Ал Ерлан Бейсембаевтың шығармашылық ғұмыры — сол әлемнің Қаллеки сахнасындағы жиырма жылдан астам тарихы.