Хуан Рульфо: отыз бес жылға созылған кек
Хуан Рульфоның «Маған айт, мені өлтірмесін!» әңгімесі алғаш рет 1951 жылдың тамызында «América» журналының №66 санында жарық көрді. Екі жылдан кейін «Отқа оранған алқап» жинағына енді. Шығармада Жувенсио Нава есімді шаруа отыз бес жыл бойы жасаған қылмысының жазасынан қашып өмір сүреді. Бірақ уақыт оның өткенін өшірмейді.
1951 жылдың тамыз айында мексикалық «América» журналының 66-санында Хуан Рульфоның «Маған айт, мені өлтірмесін!» әңгімесі алғаш рет жарық көрді. 1953 жылы шығарма «Отқа оранған алқап» жинағына енгізілді. Кейін бұл әңгіме Рульфоның ең көп зерттелген туындыларының біріне айналды.
Әңгіменің ортасында — Жувенсио Нава. Ол бір кезде көршісі әрі құдасы Гуадалупе Терреросты өлтіреді. Себебі — малын жайылымға жіберу мәселесінен туған дау. Жувенсио қылмысынан кейін ұзақ жылдар бойы бой тасалап өмір сүреді. Ол уақыт өткен сайын жұрттың бұл істі ұмытып кеткеніне сенеді. Бірақ өткен оқиға ұмытылмайды.
Ең маңыздысы — Рульфо оқиғаны қылмыс болған сәттен бастамайды. Әңгіме Жувенсионың өлім алдында тұрған кезінен ашылады. Ол ұлы Жустинодан өзін құтқаруды өтінеді. Ал оны тұтқындаған әскери топтың басында Гуадалупенің ұлы — полковник тұр.
Осы жерде әңгіменің негізгі түйіні ашылады: әкесінің қылмысы баласының тағдырына да көлеңке түсіреді. Жустино әкесін құтқаруға қорқады. Себебі оның өзін де өлтіруі мүмкін. Рульфо осылайша кек пен әділеттің арасындағы шекараны әдейі бұлдыратады.
Жувенсионың қылмысы ақталмайды. Бірақ Рульфо оны біржақты жауыз етіп те көрсетпейді. Ол — қартайған, өмірінің соңына дейін қорқынышпен өмір сүрген адам. Ал оның құрбанының ұлы да жай ғана кек алушы емес: ол әкесінің өлімін ұмытпаған адамның ұлы.
Сондықтан әңгіменің ең ауыр сұрағы — «Жувенсио жазалануы керек пе?» дегеннен де тереңірек. Рульфо оқырманды: адамның бір қателігі оның бүкіл өмірін анықтап қоя ала ма? Кек әділетті қалпына келтіре ме, әлде жаңа қасірет тудыра ма? деген сауалдарға әкеледі.
Рульфоның шеберлігі осында: ол отыз бес жылдық тарихты ұзақ баяндап отырмайды. Бірнеше адамның қысқа диалогы, үзінді естеліктер, қорқыныш пен үнсіздік арқылы тұтас бір адамның өмірін көрсетеді.
Мексика Мәдениет министрлігі «Маған айт, мені өлтірмесін!» және «Иттердің үргенін естімейсің бе?» әңгімелерін әлемдік әңгіме өнерінің шедеврлері қатарында атап көрсетеді. Ал Рульфоның бүкіл «Отқа оранған алқап» жинағы 17 әңгімеден тұрады.