Көрермен сахнаға шыққанда: Аугусто Боаль театрдың ережесін қалай өзгертті?
1971 жылы бразилиялық режиссер Аугусто Боаль тұтқындалып, кейін елден кетуге мәжбүр болды. Бірақ дәл осы кезеңде оның театр туралы ең маңызды идеялары қалыптасты. Ол көрермен тек қарап отыратын адам емес, спектакльдің әрекетіне араласатын тұлға болуы керек деп есептеді. Осыдан «Қысым көргендер театры» әдісі қалыптасты.
Аугусто Боаль 1956 жылы Сан-Паулудағы Arena Theatre театрына келіп, кейін оның көркемдік жетекшісі әрі режиссері болды. 1960-жылдары театр кәсіби сахнадан шығып, жұмысшылармен, шаруалармен және қарапайым көрерменмен жұмыс істей бастады.
1964 жылы Бразилияда әскери төңкеріс болды. 1968 жылдан кейін театрға цензура күшейіп, әлеуметтік мәселелерді ашық көтеретін спектакльдерге қысым артты. Осы жағдайда Боаль театрдың жаңа формаларын іздей бастады.
1970 жылы ол «Театр-газет» (Teatro Jornal) әдісін жасады. Күндіз шыққан газет материалдары кешке сахналық көрініске айналдырылды. Боаль және оның тобы жаңалықты жай оқып қана қоймай, оны бірнеше түрлі театр тәсілімен сахналаған. Бұл цензура жағдайында ақпараттың астарын ашудың бір жолы болды.
Ал 1971 жылы Боаль тұтқындалды. Ол бірнеше ай қамауда болып, кейін Бразилиядан кетіп, Аргентинаға эмиграцияға шықты. Оның театрлық әдістері дәл осы қуғын-сүргіннен кейін жаңа бағытта дамыды.
1974 жылы оның «Қысым көргендер театры және басқа да саяси поэтикалар» (Teatro do Oprimido e outras poéticas políticas) атты кітабы Бразилияда жарық көрді. Бұл еңбекте Боаль Аристотельден Бертольт Брехтке дейінгі театр теорияларын талдап, көрерменнің спектакльдегі дәстүрлі пассивті рөлін қайта қарастырды.
Оның негізгі жаңалығы — «көрермен» ұғымын өзгертуі.
Боаль спектакльде мәселе көрсетілгеннен кейін көрерменнен: «Егер сен осы кейіпкердің орнында болсаң, не істер едің?» деп сұрайды. Көрермен өз шешімін айтып қана қоймай, сахнаға шығып, кейіпкердің орнына әрекет ете алады.
Бұл — Форум театрының негізі.
Мұнда драматургияның өзі өзгереді: спектакльдің соңы алдын ала бекітілмейді. Кейіпкердің мәселесі шешілмеген күйінде қалады. Көрермен ұсыныс береді, сахнаға шығады, әрекет жасап көреді. Яғни театр өмірдің дайын шешімін көрсетпейді, шешімді іздеуге арналған кеңістікке айналады.
Боальдың тәжірибесінен кейін театрдағы маңызды сұрақтардың бірі өзгерді:
«Актер көрерменге не көрсетеді?» емес,
«Көрермен спектакльде не істей алады?»
Осы өзгерістің өзі ХХ ғасырдағы театр тілінің қалай өзгергенін көрсетеді. Боаль үшін көрермен — спектакльдің соңындағы бақылаушы емес, драмалық әрекеттің қатысушысы.
2009 жылы қайтыс болған Боальдың әдістері бүгін де театр педагогикасында және әлеуметтік театр практикасында қолданылып келеді.