Мұса–Шеген әулетінен шыққан Алаш арыстары: ағайынды Ахмет пен Ғазымбек Бірімжановтар
Торғайдан шыққан ағайынды Ахмет пен Ғазымбек Бірімжановтар — Шақшақ Жәнібек батырдан тарайтын, Мұса–Шеген әулетінің өкілдері. Бірі Ресейдің І және ІІ Мемлекеттік Думасына депутат болып, қазақтың жері мен құқығын қорғады. Екіншісі Алаш қозғалысына араласып, Германияда білім алып, елге қызмет етуге ұмтылды. Екеуінің де тағдыры ХХ ғасыр басындағы қазақ зиялыларының күрделі жолымен сабақтас.
Қазақ тарихында бір әулеттен бірнеше ірі тұлғаның қатар шығуы аз кездеспейді. Соның бірі — Торғайдағы Мұса–Шеген әулеті. Бұл әулеттің шежіресі Шақшақ Жәнібек батыр, Дәуітбай тархан, Мұса тархан, Шеген би арқылы жалғасып, Бірімжан мен Қорғанбекке жетеді. Қорғанбектен туған Ахмет пен Ғазымбек Бірімжановтар кейін Алаш қозғалысының тарихында өз ізін қалдырды.
Ахмет Қорғанбекұлы Бірімжанов 1871 жылы Торғай уезінің Тосын болысында дүниеге келген. Орынбор гимназиясын, кейін Қазан университетінің заң факультетін тәмамдап, заң саласында қызмет атқарды. 1906 жылы Торғай облысынан Ресейдің І Мемлекеттік Думасына, ал 1907 жылы ІІ Мемлекеттік Думасына депутат болып қайта сайланды.
Ол Дума мінберін қазақ мәселесін көтеруге пайдаланған. Атап айтқанда, қазақ жеріне қоныс аударушыларды орналастыру кезіндегі заңсыздықтарға байланысты үкіметке сауал жолдап, әскери соттарды жою туралы заң жобасына қатысты.
1917 жылдың соңында өткен ІІ Жалпықазақ съезінде Ахмет Бірімжанов Алашорда үкіметінің мүшесі болып сайланды.
Ғазымбек Бірімжанов 1896 жылы дүниеге келген. Ол ағасы Ахметтің тәрбиесінде өсіп, білімге ерте ұмтылған. Орынбордағы оқуына түсуіне де Ахметтің араласқаны туралы дерек бар: 1909 жылы ағасының өтінішінен кейін Ғазымбек Орынбор училищесіне қабылданған.
1917 жылы Ғазымбек небәрі 21 жаста еді. Соған қарамастан Орынбордағы Жалпықазақ съезіне қатысып, Алаш қозғалысының жұмысына араласты. Ол І және ІІ Жалпықазақ съездеріне қатысып, Алаш партиясы бағдарламасының жобасын әзірлеуге атсалысты. Кейін Алашорданың Башқұрт үкіметі жанындағы өкілі ретінде де қызмет атқарған.
Ғазымбек журналистикамен де айналысты. 1921–1922 жылдары «Ақ жол» газетінде редактор болып, мақалаларын «Шеген» деген бүркеншік атпен жариялаған.
1922 жылы Ғазымбек Түркістаннан барған бір топ жаспен бірге Германияға оқуға аттанады. 1928 жылы Берлиннің ауыл шаруашылығы университетін тәмамдайды. Оның мақсаты — алған білімін Қазақстанның шаруашылығын дамытуға жұмсау еді.
Алайда елге оралған соң кеңестік биліктің қуғынына ұшырайды. 1929 жылы тұтқындалып, кейін Карелияға жер аударылады. 1938 жылы ату жазасына кесілді. Ғазымбек Бірімжанов небәрі 42 жасында өмірден өтті.
Ахмет Бірімжановтың аты бүгін де Алаш тарихын зерттегенде аталады. Бірақ оның Ресей империясының екі Мемлекеттік Думасына Торғай облысынан қатарынан депутат болып сайланғаны, ал туған інісі Ғазымбектің Алаш қозғалысына жастай араласып, «Ақ жолда» редактор болып, Германияда жоғары білім алғаны көпшілікке бірдей таныс емес.
Олардың тағдыры — бір әулеттің тарихы ғана емес. Ахметтің заң мен саясат арқылы, Ғазымбектің білім, баспасөз және Алаш қозғалысы арқылы елге қызмет етуі — бір әулеттегі ұлттық ойдың сабақтастығын көрсетеді.
Ең қызығы, бұл есімдерді кейінгі жылдары арнайы зерттеп, «Қазақ» газетінде «Ахаң юст» және «Алаштың жас қайраткері» атты мақалалар жарияланған. Демек, олардың тарихы жоғалып кеткен жоқ — тек оны қайта-қайта айтып отыру қажет.
Ахмет — заңгер. Ғазымбек — журналист, Алаш қайраткері, Германияда білім алған жас зиялы. Екеуі — Мұса–Шеген әулетінің елдік жолын жалғаған Бірімжановтар.