85 театр, 17,7 мың шара: Қазақстан театры шынымен дамып жатыр ма?
2025 жылы Қазақстандағы театр саны 74-тен 85-ке жетті. Театрлар 17,7 мың мәдени іс-шара өткізді, ал театрларға келушілер саны бір жылда 2,5 пайызға артты. Бірақ санның өсуі көркемдік сапаның да өскенін білдіре ме? Jarialike.kz 2025 жылғы ресми статистикаға сүйеніп, Қазақстан театрының нақты көрсеткіштерін саралады.
85 театрға жеттік
Ұлттық статистика бюросының 2025 жылғы мәдениет саласына қатысты дерегіне сәйкес, 2026 жылғы 1 қаңтарда Қазақстанда 85 театр жұмыс істеді. Бір жыл бұрын, 2025 жылғы 1 қаңтарда олардың саны 74 болған. Яғни бір жыл ішінде театрлар саны 11-ге немесе шамамен 14,9 пайызға өскен. (Статистика бюросы)
Бұл – жай ғана статистикалық өзгеріс емес. Театр желісінің кеңейгенін көрсететін нақты көрсеткіш.
Бірақ театр санының көбеюі автоматты түрде театр өнерінің сапасы артты деген сөз емес.
Қойылым мен шара саны да көбейді
2025 жылы Қазақстан театрлары 17,7 мың іс-шара өткізген. Бұл көрсеткіш 2024 жылмен салыстырғанда 6 пайызға өскен. (Статистика бюросы)
Демек, театрлар тек сан жағынан көбейіп қана қоймай, сахнадағы белсенділігін де арттырған.
Бірақ осы жерде маңызды сұрақ туындайды: театр көп қойылым көрсетуге ұмтылуы керек пе, әлде аз қойылым жасап, оның көркемдік сапасын көтеруге басымдық беруі керек пе?
Өйткені спектакль саны – театрдың көркемдік деңгейін өлшейтін көрсеткіш емес.
Көрермен де көбейіп келеді
Ресми мәлімет бойынша, 2025 жылы театрларға келушілер саны 2024 жылмен салыстырғанда 2,5 пайызға артқан. (Статистика бюросы)
Бұл маңызды көрсеткіш.
Себебі театр туралы «көрермен жоқ» деген пікірді жалпы статистика толық растамайды. Керісінше, Қазақстанда театрға деген сұраныс бар және ол өсіп отыр.
Бірақ өсімнің 2,5 пайыз болуы театрлар санының 14,9 пайызға артуымен салыстырғанда әлдеқайда төмен.
Осы екі көрсеткіштің арақатынасы ойлануға мүмкіндік береді:
театр саны – +14,9%;
театрларға келушілер – +2,5%.
Яғни театр желісі көрермен сұранысынан әлдеқайда жылдам өсіп жатыр.
Бұл жерде мәселе «көрермен театрға бармайды» дегенде емес. Керісінше, жаңа театрлар мен жаңа сахналар пайда болған сайын олардың тұрақты аудиториясын қалыптастыру мәселесі алдыңғы орынға шығады.
Театрдың саны емес, сапасы маңызды
2025 жылы Қазақстандағы барлық мәдени мекемелер арасында театрлар 17,7 мың іс-шарамен музейлерден кейінгі ең белсенді бағыттардың бірі болды. Сол жылы музейлерде 21,5 мың, концерттік ұйымдарда 7,8 мың іс-шара өткізілген. (Статистика бюросы)
Бұл театрдың мәдени өмірдегі салмағы жоғары екенін көрсетеді.
Алайда статистика бізге спектакльдің қаншалықты жақсы екенін айтпайды.
17,7 мың шараның ішінде қаншасы жаңа драматургияға арналған?
Қаншасы заманауи режиссуралық ізденіс болды?
Қаншасы халықаралық деңгейдегі қойылымдармен теңесе алады?
Қаншасы көрерменнің эстетикалық талғамын өзгертті?
Ресми статистика бұл сұрақтарға жауап бермейді.
Сондықтан театр саласын тек театр саны, қойылым саны және көрермен саны арқылы бағалау жеткіліксіз.
Негізгі мәселе – келесі кезең
Қазақстан театрлары сандық тұрғыдан өсіп келеді. 2025 жылдың өзінде театр саны 74-тен 85-ке өсті, өткізілген іс-шаралар 6 пайызға артты, көрермен саны 2,5 пайызға көбейді. (Статистика бюросы)
Ендігі мәселе – осы өсімді көркемдік сапаға айналдыру.
Жаңа театр ғимараты ашылуы мүмкін. Жаңа сахна пайда болуы мүмкін. Қойылым саны көбейе береді. Бірақ оның артында кәсіби режиссер, актер, драматург, сценограф, жарық пен дыбыс маманы және ең бастысы – өзіндік көркемдік ой болмаса, санның көптігі театрдың дамуын білдірмейді.