Неге Голливуд ремейк жасаудан қорықпайды, ал біз қорқамыз?
Голливуд әлемдік кино тарихындағы ең танымал фильмдерді қайта түсіруден ешқашан қашқан емес. Бір оқиғаны бірнеше режиссер әр дәуірде қайта айтып, оған жаңа визуалдық тіл, жаңа актерлік құрам, жаңа әлеуметтік контекст береді. Ал Қазақстанда ремейк туралы сөз қозғала қалса, бірден «көшірме» деген түсінік пайда болады. Неліктен?
Кино өнерінде жаңа дүние жасау міндетті түрде бұрын ешкім айтпаған оқиғаны ойлап табу деген сөз емес.
Шекспирдің пьесалары қайта-қайта қойылады. «Гамлет», «Ромео мен Джульетта», «Макбет» жүздеген жыл бойы жаңа режиссерлердің қолында жаңарып келеді. Бір оқиғаның бірнеше нұсқасының болуы оның құндылығын жоймайды. Керісінше, әр дәуір сол шығармадан өз сұрағын табады.
Кинода да дәл солай.
Голливуд мұны баяғыдан түсінді. Бір фильмнің ремейкі бірнеше жылдан кейін ғана емес, ондаған жыл өткен соң қайта түсірілуі мүмкін. Себебі жаңа режиссер ескі фильмді жай қайталау үшін емес, сол оқиғаны өз дәуірінің көзімен қайта айту үшін алады.
Мысалы, Стивен Спилбергтің «West Side Story» фильмі 1961 жылғы әйгілі кино нұсқасының қайталануы ғана емес. Спилберг бастапқы мюзиклдің материалын сақтай отырып, оны басқа кинематографиялық тілмен қайта қарады. Яғни ремейк дегеніміз – дайын дүниені көшіріп шығу емес, онымен шығармашылық диалогқа түсу.
Мәселе дәл осы жерде.
Ремейк пен көшірменің айырмашылығы – режиссердің не айтқысы келетінінде.
Егер режиссер бұрынғы фильмдегі кадрларды, диалогтарды, атмосфераны, кейіпкерлерді сол қалпында қайталаса, онда бұл шығармашылық қайта пайымдау емес. Көрермен «мұны бұрын көргенбіз» дейді.
Ал егер режиссер сол оқиғаны алып, оған өзінің көзқарасын қоссa, кейіпкерлердің табиғатын өзгертсе, жаңа визуалды шешім тапса, бүгінгі қоғамның мәселелерімен байланыстырса – ремейк дербес шығармаға айналуы мүмкін.
Қазақстанда ремейкке деген сақтықтың тағы бір себебі бар. Бізде авторлық туындыға деген құрмет жоғары. Сондықтан бір фильмнің оқиғасын қайта пайдалану кейде дайын дүниені иемдену сияқты қабылданады.
Бірақ әлемдік кино тәжірибесіне қарасақ, бұл қалыпты шығармашылық процесс.
Тіпті кей жағдайда режиссердің үлкен шеберлігі – жаңа сюжет ойлап табуда емес, бұрын айтылған әңгімені қайта айтып, оның ішінен бүгінгі адамға қажет мағынаны табуда.
Мұнда тағы бір маңызды сұрақ пайда болады: біз ремейк жасаудан қорқамыз ба, әлде оны дұрыс жасаудан қорқамыз ба?
Өйткені жақсы ремейк түпнұсқамен жарыспайды. Ол онымен сөйлеседі.
Бір фильмнің ескі нұсқасы өз дәуірін көрсетсе, жаңа нұсқасы өз дәуірін көрсетеді. Бір оқиға – екі түрлі уақыт. Екі түрлі режиссер. Екі түрлі көзқарас.
Сондықтан ремейк – киноның кедейлігі емес.
Кейде ол киноның жады.
Ал Қазақстан киносына да өз тарихындағы жақсы фильмдерге қайта оралатын уақыт келген шығар. Бұрын түсірілген фильмдерді жаңа актерлермен, жаңа технологиямен ғана емес, жаңа оймен қайта қарау керек.
Өйткені бізге жаңа фильмдер ғана емес, өзіміздің ескі фильмдерімізге жаңа көзбен қарау да қажет.