Қазақстан киносына қандай сценарий жетіспейді?
Қазақстан киносында техникалық мүмкіндік жылдан-жылға артып келеді. Бірақ көрерменнің жадында қалатын, қоғамды ойландыратын түпнұсқа сценарийлер әлі де аз. Бүгінгі кино қандай тақырыптарды көтеруі керек? Қандай идеялар ұлттық кинематографияның жаңа кезеңін бастай алады?
Қазақстан киносының ең үлкен мәселесі – идея тапшылығы емес
Соңғы жылдары отандық кинода комедия, криминал және өмірбаяндық фильмдер көбейді. Көрермен жинаған туындылар да бар. Алайда уақыт сынынан өтетін, бірнеше буын қайта көретін фильмдердің қатары әлі сирек.
Мәселе таланттың жоқтығында емес. Мәселе – сценарийдің көбіне оқиғаға құрылып, ойға құрылмауында.
Әлемдік кинода ұзақ жасайтын шығармалардың бәрі бір сұрақтан басталады. «Әке» не үшін үндемейді? «Еркіндік» деген не? «Кінә» қайдан басталады? «Адам өз тағдырын өзгерте ала ма?»
Осындай сұрақтар фильмнің өзегіне айналғанда ғана кино көрерменді соңғы титрдан кейін де ойландырады.
Біз айтпаған тақырыптар көп
Қазақстан қоғамында үлкен экранға шықпаған тағдырлар жеткілікті.
Мысалы, тәуелсіздікпен бірге туған буынның рухани дағдарысы. Материалдық тұрғыдан өскенімен, кім екенін ұмыта бастаған адамның ішкі күйзелісі.
Немесе шетелге кеткен жастар мәселесі. Бұл – жай ғана көші-қон емес. Бұл – туған жер мен жеке арманның арасындағы үнсіз қақтығыс.
Сондай-ақ өндірісі тоқтаған шағын қалалардың тағдыры, тіл ауысқан әулеттердің ішкі драмасы, жалғыз қалған қариялар, цифрлық дәуірде ата-анасымен сөйлесе алмайтын балалар, әлеуметтік желі қалыптастырған жалған өмір – мұның бәрі көркем киноға сұранып тұрған тақырыптар.
Ұлттық кино тек ұлттық киіммен өлшенбейді
Кейде ұлттық киноны домбырамен, киіз үймен немесе тарихи костюммен ғана байланыстырып жатамыз. Шын мәнінде ұлттық кино – қазақтың дүниетанымын бүгінгі адамның тағдыры арқылы жеткізе алған шығарма.
Ұлттық бояу сыртқы безендіруде емес, кейіпкердің таңдауы мен мінезінде жатыр.
Сценарийдің өзегі – адам
Қандай жанр болмасын, көрермен оқиғаны емес, адамды есінде сақтайды. Сондықтан мықты сценарий ең алдымен кейіпкердің ішкі өзгерісін көрсетуі тиіс.
Кино аяқталған соң көрермен «не болды?» деп емес, «мен болсам не істер едім?» деп ойланса, сценарий өз мақсатына жеткені.
Қазақстан киносының келесі кезеңін қымбат камералар да, үлкен бюджет те емес, жаңа ой қалыптастырады. Бізге күтпеген бұрылысқа құрылған оқиғадан бұрын, қоғамның ең ауыр сұрақтарын қоюға батылы жететін сценарийлер қажет. Өйткені кино – көңіл көтерудің ғана емес, ұлттың өзімен-өзі сөйлесетін ең қуатты өнерінің бірі.