«Қызым, саған айтам, келінім, сен тыңда» – қазақтың тәрбиелік мәні зор мақалдарының бірі. Бұл сөзді үлкендер тікелей айтуға ыңғайсыз немесе адамның көңіліне тимейтін ескертуді жанама түрде жеткізу үшін қолданған.
Қазақ қоғамында үлкеннің сөзін жерге тастамау, кішінің ізетті болуы маңызды саналған. Алайда әрбір ескертуді адамның өзіне тура айту кейде әдепсіздік болып есептелген. Сондықтан өнегені басқа адамға қарата айтып, негізгі ойды тыңдап отырған екінші адамға жеткізу дәстүрі қалыптасты.
Мақалдағы «қызым» мен «келінім» нақты адамдарды ғана білдірмейді. Олар – астарлы бейне. Яғни айтылған сөзді кім өзіне қатысты деп түсінсе, сол одан қорытынды шығаруы керек деген ұғым жатыр.
Бүгінде бұл мақалдың мағынасы өзгерген жоқ. Қазіргі қоғамда да адамдар біреуді ренжітпей, ойын жанама түрде жеткізгенде осы тіркесті қолданады. Әсіресе отбасы тәрбиесінде, ұжымда немесе қоғамдық ортада бұл тәсіл әлі де кездеседі.
Дегенмен мақалдың мәнін дұрыс түсіну маңызды. Бұл – өсек айту немесе біреуді сыртынан сынау емес. Керісінше, адамның намысына тимей, тәрбиелік ойды жеткізудің ұлттық әдебі.
Қазақ мақал-мәтелдері өмір тәжірибесінен туған. «Қызым, саған айтам, келінім, сен тыңда» да – сөзді орнымен айтып, тәрбиені әдеппен берудің жарқын үлгісі. Сондықтан оның негізгі түйіні – «ақылды сөзді кімге арналса да, одан ғибрат алатын адам өзі түсінеді».
