Қазақстандағы актерлердің жалақысы қанша? Театрда еңбек ету тиімді ме?
Қазақстанда актерлер қанша жалақы алады? Бұл мамандықпен отбасын асырауға бола ма? Мемлекеттік театрдағы еңбек ақы қандай қағидамен есептеледі? Ресми статистика мен сала мамандарының пікіріне сүйене отырып, театр актерлерінің табысы мен бүгінгі жағдайына талдау жасадық.
Театр сахнасында көрерменнің қошеметіне бөленген актердің табысы көп деген түсінік қоғамда жиі кездеседі. Алайда шындық мүлде басқа. Қазақстандағы мемлекеттік театрлардың басым бөлігінде актерлердің жалақысы еңбек өтіліне, біліктілік санатына, атағына және қосымша үстемақыларға байланысты есептеледі.
Қазақстан Республикасының Ұлттық статистика бюросының мәліметінше, 2025 жылдың II тоқсанында елдегі орташа айлық жалақы 448 620 теңгені, ал медианалық жалақы 316 152 теңгені құрады. (Ұлттық статистика бюросы)
Алайда бұл көрсеткіш театр қызметкерлерінің нақты табысын білдірмейді. «Өнер, ойын-сауық және демалыс» саласындағы орташа жалақы республикалық орташа деңгейден төмен болып келеді. Оның үстіне бұл санатқа спорт, мәдениет және басқа да ұйымдар кіреді, сондықтан тек актерлердің жалақысы жеке жарияланбайды. (Ұлттық статистика бюросы)
Театр саласы мамандарының айтуынша, өңірлік театрларда еңбек жолын жаңа бастаған актерлердің айлық табысы көбіне 150–250 мың теңге аралығында қалыптасады. Еңбек өтілі мол, «Мәдениет саласының үздігі», «Қазақстанның еңбек сіңірген қайраткері» сияқты атақтары бар әртістердің жалақысы үстемақылар есебінен жоғары болуы мүмкін. Бірақ нақты мөлшер әр театрдың штат кестесіне және жергілікті бюджетке байланысты өзгереді.
Актердің табысы тек айлықпен шектелмейді. Кейбір театрларда премьералар, гастрольдер, мемлекеттік мерекелік іс-шаралар және сыйақылар үшін қосымша төлемдер қарастырылған. Дегенмен бұл тұрақты табыс көзі емес.
Саладағы тағы бір мәселе – шығармашылық еңбек пен материалдық жағдайдың арасындағы алшақтық. Актердің жұмысы кешкі қойылымдармен ғана шектелмейді. Репетициялар, гастрольдер, жаңа рөлге дайындық, дауыс пен пластика жаттығулары күнделікті еңбектің бір бөлігі. Соған қарамастан, көптеген әртістердің табысы елдегі орташа жалақыдан төмен деңгейде қалып отыр.
Театрда еңбек ету тиімді ме? Егер бұл сұрақты тек қаржылық тұрғыдан қарастырсақ, жауап бірмәнді емес. Мемлекеттік театрдағы жұмыс тұрақты әлеуметтік кепілдіктер береді: ресми еңбек шарты, медициналық сақтандыру, еңбек демалысы және зейнетақы аударымдары бар. Бірақ жоғары табыс іздейтін мамандар үшін театр жалғыз табыс көзі бола бермейді. Сондықтан көптеген актер киноға түседі, тележобаларға қатысады, дубляж жасайды, жарнамалық роликтерге немесе оқыту курстарына тартылады.
Қазақстан театрлары үшін бүгінгі басты мәселе – талантты жастарды салада ұстап қалу. Егер жас актердің жалақысы өмір сүру шығындарын өтемесе, оның басқа салаға кету қаупі артады. Бұл мәселе театр қауымдастығы мен мәдениет саласының өкілдері тарапынан соңғы жылдары жиі көтеріліп келеді.
Театр – рухани құндылық қалыптастыратын маңызды институт. Сондықтан актердің еңбегі тек шапалақпен емес, лайықты еңбекақымен де бағалануы тиіс.