Гамлет: мәтін тарихы мен нұсқалары
Уильям Шекспирдің «Гамлет» трагедиясы әлем әдебиетіндегі ең зерттелген шығармалардың бірі саналады. Алайда бүгінгі оқырман білетін «Гамлет» бір ғана түпнұсқа мәтіннен тұрмайды. Пьеса әр кезеңде әртүрлі нұсқаларда жарық көріп, олардың арасында көлемдік, құрылымдық және мәтіндік айырмашылықтар қалыптасты.
Шекспирдің «Гамлет» трагедиясы бірнеше мәтіндік нұсқада сақталған. Олардың ішіндегі ең белгілілері – 1603 жылғы Бірінші кварто (Q1), 1604–1605 жылдары жарық көрген Екінші кварто (Q2) және 1623 жылғы Бірінші фолио (F1).
Бірінші кварто басқа нұсқаларға қарағанда едәуір қысқа болып келеді. Ондағы кейбір көріністер мен монологтар ықшамдалған, кейіпкерлердің есімдері де өзгеше кездеседі. Сондықтан зерттеушілер бұл нұсқаны ұзақ уақыт бойы «жаман кварто» деп атап келді.
Екінші кварто «Гамлеттің» ең толық мәтіні ретінде бағаланады. Көптеген әйгілі монологтар мен диалогтар осы нұсқада кең көлемде сақталған. Ал Бірінші фолио Шекспир қайтыс болғаннан кейін оның әріптестері дайындаған жинаққа енді. Мұнда кейбір тұстар қысқартылғанымен, кварто нұсқасында жоқ жолдар мен көріністер де кездеседі.
Қазіргі кезде жарық көретін «Гамлет» басылымдарының басым бөлігі Екінші кварто мен Бірінші фолио мәтіндерін салыстырып, олардың ең сенімді бөліктерін біріктіру арқылы дайындалады. Сондықтан бүгінгі оқырман оқитын мәтін көбіне осы екі нұсқаның редакциялық үйлесімі болып табылады.
Пьесадағы негізгі кейіпкерлер қатарында Һамлет, Гертруде, Клаудиус, Офелие, Лаэртес, Полониус, Рейнальдо, Хоратио, Вольтиманд, Корнелиус, Розенкранц, Гильденстерн, Осрик, Франциско, Барнардо және Марцеллус бар. Олардың әрқайсысы трагедияның идеялық және драмалық құрылымында маңызды орын алады.