Адамның ішіндегі соғыс: тыңдалмаған баланың трагедиясы
Кейде адам өзімен соғысып жүргендей көрінеді. Бірақ оның ішкі қақтығысының түп-тамыры әлдеқайда тереңде жатады. Бұл – отбасы, қабылданбаған мінез, уақытында естілмеген жан дауысы туралы драматургиялық талдау.
Біз көбіне «қиын адам», «бүлікшіл мінез», «тәртіпке көнбейді» деген сөздерді оңай айтамыз. Бірақ адам неге сондай болды деген сұраққа терең үңіле бермейміз. Драматургияда кез келген кейіпкердің әрекетінің астарында бір бастапқы оқиға жатады. Ал көп жағдайда ол оқиға – отбасыдан басталады.
Отбасындағы бірінші бала көбіне ата-ананың күткен моделіне сай келеді. Айтқанды тыңдайды, оқиды, ыңғайлы болады. Уақыт өте келе ата-ана сол үлгіні қалыпты нәрсе деп қабылдайды. Бірақ екінші баланың табиғаты мүлде басқа болуы мүмкін. Оның мінезі бөлек, энергиясы бөлек, ойлау жүйесі бөлек.
Мәселе осы айырмашылықты дер кезінде байқай алмаудан басталады.
Кей ата-ана екінші баланы да алғашқысының ізімен тәрбиелегісі келеді. Бірақ ішкі табиғаты басқа адам ол қалыпқа сыймайды. Сөйтіп қарсылық пайда болады. Бүлік басталады. Алайда бұл – жамандықтан туған қарсылық емес. Бұл – түсінілмеуден туған ішкі соғыс.
Мұндай адамдарды қоғам көбіне «қиын мінезді» деп қабылдайды. Ал шын мәнінде олар – кезінде дауысы естілмеген адамдар. Олармен сөйлеспеген. Олардың табиғатын түсінуге тырыспаған. Соның салдарынан адам өзін дәлелдеудің агрессивті жолына көшеді.
Драматургия заңдылығы бойынша, кейіпкердің негізгі қақтығысы әрдайым ең жақын адамдарынан басталады. Сондықтан мұндай адамның шын күресі бауырымен де, достарымен де емес — ата-анасымен. Кейде әкесімен. Кейде анасымен. Бірақ ең бастысы – оның ішіндегі «мені неге ешкім түсінбеді?» деген үнсіз сұрақпен.
Адамды уақытында байқамау — кейде үлкен трагедияның бастауы болуы мүмкін. Өйткені әр бала бірдей емес. Бірі тыныштықпен өседі. Бірі қарсылық арқылы өзін іздейді. Ал сол қарсылықтың артында көбіне қабылданбай қалған мінез тұрады.