ОН ЕКІНШІ СӨЗ

КЛАССИКА – уақыттың өзі екшеп берген биік стандарт. Классика – мәңгі емес, оны мәңгі ететін – біздің қарым-қатынасымыз. “Классика – биік!» деген сөздің өзімен келісеміз, бірақ не үшін биік екенін білмейміз, өйткені өзіміз оқымағанбыз, тереңіне бойламағанбыз. Оның орнына дайын пікірді аламыз: «Брежнев кезінде осы пьеса жүрген екен» — демек, маңызды. «Пәленше қойған» — демек, жақсы. «Ол спектакльде классикалық форма сақталған» — демек, сапалы.

Рас, классикалық туындыға келгенде, бүкіл әлем театрында бір жалпыкәсіби ырғақ, үн, әрекет, тіпті пластика қалыптасқан. Мұны «общеклассическая манера исполнения» деп атауы да орынды. Бірақ классикаға көзқарас – бұл өткенді көшіру емес, бүгінгі тұрғыдан қайта ойлау. «Классика – қасиетті, сондықтан оған ұрынып қалмайық» деген қорқыныш бар. Бірақ қорыққан адам — шынайы сөйлей алмайды. Ол тек пафоспен «ойнайды».Пафос — актердің кәсіби шеберлігінің шыңы емес, сенімсіздік пен түсінбеушіліктің бетпердесі.Классика – таптаурын емес, тірі мәтін. Ол әр заманның көзімен қайта қарағанда ғана өзектілігін сақтайды. Классикаға адалдық – оны сол күйінде қайталау емес, оны түсіну, сезіну, өз дәуіріңе сай сөйлеуге мүмкіндік беру. Егер Шекспир бізге бүгін ештеңе айтпаса – кінә Шекспирде емес, оны жеткізе алмаған бізде.

Классика – тоқтап тұрған тас емес, ағып жатқан өзен. Ол өз арнасын өзгертсе де, өз мәнін жоғалтпайды. Оған «қол тигізбей сақтау» емес, қайта жан бітіріп, бүгінмен үндестіру қажет. Сонда ғана классика музей экспонаты емес, рухани серіктеске айналады. Ал бұл – терең түсіну мен үлкен жауапкершілік талап ететін жұмыс.Классиканы қою деген – тарихты жаңғырту емес, адамдық мәндерді бүгінгі адаммен қайта сөйлету. Ол үшін мәтінді жаттап қою аз – оны ұғып, оны бүгінгі тыныспен қайта тірілту керек. Әйтпесе классика сахнада емес, музейде тұрады.Нағыз классика – мұздап қалған мәрмәр емес, отқа айналуы тиіс сөз.Сондықтан да оны құрметтеу – қастерлеумен ғана шектелмейді. Құрметтеу – оны қайта оқу, қайта сезіну, қайта жаңарту. Тек сол кезде ғана классика – тірі өнерге айналады. Классиканы қою деген — ескінің көшірмесін жасау емес, мәңгілік сұрақтарға бүгінгі жауап іздеу.